Download!Download Point responsive WP Theme for FREE!

VÌ SAO CHÚNG TA BỊ ẢO GIÁC?

image

Ảo giác là sự nhận thức về âm thanh, mùi hương hoặc cảnh tượng nào đó không có thực trong thực tế. Đó là cảm giác không phải do sự kích thích gây nên. Nguồn gốc của từ “ảo giác” (hallucination) bao gồm 2 phần – mơ mộng (dream) và mất trí (distraught). Nó có nguồn gốc từ tiếng Latin alucinari, nghĩa là “đi lang thang trong tâm trí mình”. Ảo giác là những hành vi cực kì bất thường, nhiều trong số đó chỉ mang tính tạm thời, không có thực và hỗn độn, rắc rối. Họ có thể có những hành động mang đậm tính văn hóa vùng miền và đôi khi được chấp nhận nhưng một dấu hiệu của sự được phù hộ bởi các thể lực thần thánh đặc biệt. Dưới đây là những loại ảo giác và nhiều giả thuyết đưa ra về tình trạng của họ.

Ảo giác về cảm giác bao gồm:

– Nghe thấy những giọng nói của người đã chết rất lâu trước đó hoặc người trong thần thoại.
– Cảm giác có côn trùng đang bò bên dưới da mình.
– Cảnh tượng các tiên và thiên thần đang nhảy múa dưới ánh sáng rực rỡ; hay
– Nhìn thấy một hồ nước sạch mát trên sa mạc khi đang khát

Ảo giác không bao giờ được nhầm lẫn với ảo ảnh (illusions) và ảo tưởng (delusions):

– Ảo ảnh là hành động có thực tạo ra cảm giác thật nhưng không thể xác định nguyên nhân. Vài người có niềm đam mê với nghệ thuật, những ảo ảnh thấy được, hoặc “các nghệ sĩ ảo ảnh” có thể làm những điều không thể như nhìn thấy một nửa người của mọi người.

– Ảo tưởng là một hành động thật dẫn đến cảm giác thật, nhưng lại được gây nên bởi nguyên nhân không có thật, không thể xảy ra, kì quái và quan trọng thái quá.

Ảo giác có liên hệ với nhiều thứ, bao gồm:

– Giấc ngủ (cụ thể là thiếu ngủ)
– Dùng thuốc (ví dụ như thuốc gây ảo giác)
– Bệnh tâm thần (cụ thể là chứng loạn thần)
– Những bệnh rất đặc trưng về hệ thần kinh. Một vài bệnh khá ôn hòa và phổ biến, như ảo giác “hypnagogic” (xảy ra trong lúc ngủ) hay ngược lại ảo giác “hypnopompic” (xảy ra khi thức).

Thường thì việc sử dụng các loại thuốc đặc trưng sẽ khiến chúng ta có những ảo giác kì lạ. “Chromatopsia”, ví dụ, là kiểu nhìn thấy mọi người và mọi vật với cùng một màu sắc. Ảo giác “Liliputian” là việc nhìn thấy những hình ảnh mọi người kích cỡ nhỏ, thường đi kèm với cảm giác dễ chịu. Mặt khác, ảo giác “Brobdingnagian” nhìn thấy người khác như người khổng lồ.

Những ảo giác giả xảy ra khi một người trải nghiệm ảo giác một cách rõ ràng nhưng biết nó là như thế, thật vậy, không có cơ sở bên ngoài. Các bước của việc bị ảo giác có thể theo tuần tự như sau: Đầu tiên, điều gì đó giống với một kỉ niệm hay kí ức cụ thể nào đó khơi gợi nên ảo giác. Người đó sẽ kiểm tra xem đó có phải là thật hay không, và bắt đầu tin vào điều đó. Sự ảo tưởng, méo mó, không có thật tiếp tục lên cao và tạo nên sự lẫn lộn với nhận thức thực tại.

Ảo giác về thính giác

Nghe thấy các giọng nói có lẽ là một trong những dấu hiện dễ nhận thấy của bệnh điên. Ảo giác thường xuất hiện với những người bị tâm thần phân liệt và được mô tả trong các sách về tâm thần như sau: “một bài bình luận nối tiếp về người đó, hai hay nhiều giọng nói giao tiếp với nhau”. Những người đó nghe thấy giọng nói của những người đặc trưng hay không thể xác định khi người bình thường không thể nghe được ở thời điểm hiện tại. Những người bị áo giác này sẽ cố gắng lắng nghe những giọng nói đó, trong khi tự nói chuyện với chính mình, đôi khi dừng lại như thể họ đang trong cuộc hội thoại. Họ có thể sẽ quát vào những người xuất hiện trong thực tại ở lúc đó.

Nghe thấy những giọng nói sẽ ít xuất hiện hơn khi một người đang giao tiếp với một người có thật ở hiện tại. Những người đó nghe thấy các giọng nói hầu hết khi họ ở một mình. Một dạng khác của ảo giác thính giác có thể bao gồm việc nghe nhạc – thường những đoạn nhạc quen thuộc sẽ có những liên kết cảm xúc rất mãnh liệt. Điều này có thể xuất hiện khi nghe nhạc với âm lượng lớn trong thời gian dài.

Ảo giác thị giác

Nhiều người nói rằng họ thấy các con vật, các vật bẩm sinh và những người không có ở hiện tại. Họ có thể nhìn thấy “ma quỷ” hay các “thiên thầ”, và một vài trường hợp bao gồm các cảnh tượng phức tạp hoặc các tình huống kì quái. Vài ảo giác thị giác không gây âm thanh, mặc dù một vài trường hợp xuất hiện việc mọi người đang nói chuyện, thường để cho các các nhân trực tiếp trải nghiệm ảo giác đó, trao cho họ những lệnh mệnh đặc biệt.
Có hàng loạt các ảo giác thị giác cực kì đặc trưng với tên chuẩn đoán thích hợp.

“Dysmegalopsia” là việc thấy các đồ vật không theo đúng hình dạng hay có hình dạng méo mó, kì lạ và “macropsia” là việc thay đổi vị trí hiện tại của đồ vật trong khi “Palinopsia” là cảm giác một vật phải được nhìn thấy ở thực tại đã bị mang đi ra khỏi tầm mắt.

Nguyên nhân

Có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến việc trải qua các loại ảo giác kéo dài và mệt mỏi. Khi mọi người bị thiếu các giác quan của mình lúc ở trong sa mạc hoặc bị cầm tù trong các xà lim trống không cho việc “tẩy não”, họ thường nghe và thấy các sự vật ảo giác. Những người thiếu ngủ hoặc hoàn thành những công việc dài và đơn điệu như lái xe đường dài, có thể bị ảo giác. Cũng có thể “gây ra” các ảo giác. Đây là 5 nguyên nhân phổ biến nhất cho những người trải qua ảo giác:

1. Thuốc: bao gồm cồn, cần sa, cocain, crack, heroin và LSD. Một vài người gây giống và trông các mùa vụ để cung cấp nguyên liệu tạo nên ảo giác.

2. Sốt cao: đặc biệt ở những người trẻ hoặc người già.

3. Khuyết tật: Những người mắc phải những vấn đề đặc trưng về giác quan như bị mù, điếc thường trải qua ảo giác. Những người bị điếc thường nói họ nghe thấy những giọng nói. Tương tự như vậy, những người bị cụt tay chân sẽ cảm thấy “tay chân ma” đang chuyển động, và đau đớn.

4. Nhiều bệnh thể chất: ví dụ như ung thư não, hư thận hay gan, hoặc mất trí nhớ lúc cuối đời, hay bị mê sản do rượu.

5. Nhiều chứng rối loại tâm thần trầm trọng: ví dụ như rối loạn stress sau sang chấn (post-traumatic stress disorder- PTSD) và tâm thần phân liệt. Những người trải qua PTSD thường trải nghiệm lại quá khứ. Khi họ nghe thấy âm thanh hay nhận định được mùi hương cụ thể nào đó, họ sẽ lập tức hồi tưởng lại những lúc bị tổn thương – ví dụ như chiến tranh hay các tai nạn – và có thể có những ảo giác hồi tưởng mạnh mẽ về những sự kiện cụ thể. Trong thời điểm căng thẳng và buồn rầu lên cao, nhiều người nghe thấy những giọng nói trấn an và làm xoa dịu các giác quan của họ.

Các nhà khoa học về não bộ biết rằng kích thích những phần nào đó trong não có thể dẫn đến ảo giác bị tê liệt, ngứa ran, nóng hoặc nước đang chảy. Hơn nữa, những bệnh nhân bị tổn thương não hoặc mắc phải các vấn đề suy thoái có thể trải qua ảo giác về khứu giác (gần như luôn gây ra sự không thoải mái) hay aỏ giac về việc nghe có thể dễ chịu hoặc không. Tương tự như vậy, những vấn đề về hệ thần kinh nào đó, từ bệnh động kinh tương đối phổ biến đến chứng bệnh Meniere hiếm gặp, gắn liền với các ảo giác đặc trưng và, thường kì dị.

Những người chẩn đoán bệnh thông qua cuộc phỏng vấn về lịch sử y học một cách hệ thống để cố xác định những nguyên nhân sơ khởi nào gây nên ảo giác. Họ đầu tiên sẽ nghiên cứu về những điều đặc trưng về bản chất của ảo giác – nó như thế nào, khi nào xảy ra lần đầu, khi nào xảy ra một cách bình thường, nó đã xảy ra bao lâu rồi, v…v… Tiếp theo, họ hỏi những câu hỏi liên quan đến rượu, thuốc và và những loại thuốc trị liệu khác. Họ nghiên cứu về những sự kiện đau thương và gây nhiều xúc cảm cũng như các bằng chứng về các biểu hiện thể chất như bồn chồn, lo lắng, nhầm lẫn, sốt, đau đầu và nôn ói.

Việc giải quyết vấn đề trị liệu bắt đầu với nỗ lực xác định những nguyên nhân về thuốc hoặc lo lắng có thể xảy ra hoặc các phản ứng với những loại thuốc cụ thể “trong phạm vi các giá trị văn hóa” (ví dụ như lễ hội hay các buổi hòa nhạc tôn giáo). Bất kì chẩn đoán tâm lý nghiêm trọng nào chỉ nên nên tiến hành sau lần kiểm tra chặt chẽ về bản chất của ảo giác và những triệu chứng kèm theo đó.

Những lời giải thích

Có rất nhiều lời giải thích tâm lý cho việc xuất hiện ảo giác:

Những người theo học thuyết Freud: xem ảo giác như những phóng chiếu của những ao ước hoặc mong muốn vô thức. Điều mà một người trải nghiệm tưởng chừng như sự thật có thể là điều họ cảm thấy nhưng không thể bộc lộ vì bản chất tiềm thức của nó.

Các nhà tâm lý học nhận thức chỉ ra những vấn đề trong quá trình nhận thức, đặc biệt là siêu nhận thức – sự hiểu biết của bạn về sự hiểu biết của người khác về các sự kiện. Họ thừa nhận rằng ảo giác là sự hiểu sai về hành vi của người khác.

Những nhà tâm sinh lý học biết rõ các nguyên nhân nhất. Họ cho rằng ảo giác là kết quả của những thiếu hụt trong các trạng thái của não, nguyên nhân do sự tổn thương hay mất cân bằng hóa học. Họ đã định vị được các vùng trên não và xác định các quá trình về thuốc dẫn đến ảo giác. Tuy nhiên, việc giải thích một cá nhân vì sao mắc phải ảo giác đặc trưng nào đó vẫn còn là bí ẩn.

Trần Gia An dịch
Nguồn: PsychologyToday

Bình Luận

comments