Download!Download Point responsive WP Theme for FREE!

Thiên hướng hành động (Action bias)

Tại sao theo dõi và chờ đợi lại là sự tra tấn

Trong một tình huống đá phạt đền trong bóng đá, trái bóng mất hơn ít hơn 0.3 giây để di chuyển từ cầu thủ đến khung thành. Không có đủ thời gian cho thủ môn quan sát quỹ đạo của bóng, anh ta phải ra quyết định trước khi trái bóng được đá. Những cầu thủ đá phạt đền có xác suất đá vào giữa khung thành là 1/3, đá vào bên phải là 1/3 và đá vào bên trái khung thành là 1/3. Chắc chắn là các thủ môn nhận ra điều này, nhưng họ làm gì? Họ nhảy qua bên phải hoặc bên trái. Họ hiếm khi đứng ở giữa, dù có khoảng 1/3 của tổng số bóng được đá vào giữa khung thành. Tại sao họ lại liều mất cơ hội cứu những quả bóng đó [những quả vào giữa khung thành – ND]? Câu trả lời đơn giản: thể diện. Họ trông ấn tượng hơn và cảm thấy ít xấu hổ khi nhảy sai phía hơn là đứng bất động ở giữa và xem trái bóng sượt qua. Đây là thiên hướng hành động: hãy tỏ ra năng động, ngay cả nếu nó không đạt được điều gì cả.

Nghiên cứu này đến từ nhà nghiên cứu Michael Bar-Eli, người Israel, ông đã đánh giá hàng trăm quả phạt đền. Nhưng không chỉ có các thủ môn mới là nạn nhân của thiên hướng hành động. Giả sử có một nhóm người trẻ đang ở một câu lạc bộ đêm và bắt đầu cãi lộn, la hét và có cử chỉ thiều kiềm chế. Tình huống gần leo thang thành một cuộc ẩu đả toàn lực. Các cảnh sát trong khu vực, một số là cảnh sát trẻ – một số lớn tuổi hơn – bình tĩnh, giám sát hiện trường từ xa và chỉ can thiệp khi tai nạn đầu tiên xuất hiện. Nếu không có những cảnh sát đầy kinh nghiệm thì tình huống này thường kết thúc khác đi: những cảnh sát trẻ, quá hăng hái dễ bị rơi vào thiên hướng hành động và hành động ngay lập tức. Một nghiên cúu tiết lộ rằng sự can thiệp muộn, nhờ sự hiện diện hết sức bình tĩnh của những cảnh sát lớn tuổi, đưa đến kết quả là có ít số thương vong hơn.

Thiên hướng hành động nổi bật khi một tình huống là mới lạ hoặc không rõ ràng. Khi mới khởi nghiệp, nhiều nhà đầu tư hành động giống như những cảnh sát trẻ sốt sắng, hăng hái bên ngoài câu lạc bộ đêm: họ không thể đánh giá được thị trường chứng khoán nên họ bù đắp bằng một kiểu tăng động thái quá. Tất nhiên đây là một sự lãng phí thời gian. Như Charlie Munger tóm tắt cách tiếp cận đầu tư của ông: “Chúng ta có … qui tắc tránh làm bất kì điều gì có hại chỉ vì bạn không thể chịu được sự án binh bất động.”

Thiên hướng hành động thậm chí còn tồn tại trong những nhóm có học thức nhất. Nếu căn bệnh của một bệnh nhân không thể chẩn đoán được một cách chắc chắn và các bác sĩ phải chọn lựa giữa việc can thiệp (nghĩa là kê đơn điều trị một thứ gì đó) hoặc chờ đợi và quan sát, thì họ có xu hướng hành động. Những quyết định đó không liên quan đến việc trục lợi mà đúng hơn là liên quan đến xu hướng của con người muốn làm bất kì việc gì hơn là ngồi chờ đợi khi đối mặt với sự không chắc chắn.

Vậy cái gì chịu trách nhiệm cho thiên hướng này? Trong môi trường săn bắt hái lượm thời xưa, thì hành động chiến thắng việc suy ngẫm. Những phản ứng nhanh như chớp là thiết yếu cho sự sống sót; sự suy ngẫm cân nhắc kĩ có thể gây chết người. Khi tổ tiên chúng ta nhìn thấy một cái bóng xuất hiện ở bìa rừng – một thứ gì đó trông rất giống con hổ răng kiếm, họ không ngồi suy ngẫm nó có thể là gì. Họ bỏ chạy rất nhanh. Chúng ta là hậu duệ của những người phản ứng nhanh đó. Thời đó, việc bỏ chạy khá thường là tốt. Tuy nhiên, thế giới ngày nay của chúng ta đã khác, nó tưởng thưởng cho sự suy ngẫm, cho dù những bản năng của chúng ta mách bảo điều ngược lại.

Dù bây giờ chúng ta đã đánh giá việc suy tính cao hơn, thì sự không hành động hoàn toàn vẫn còn là một tội lỗi cơ bản. Bạn không được tôn trọng, không có huy chương, không có tượng đài khắc tên bạn nếu bạn đưa ra quyết định đúng đắn bằng cách chờ đợi – vì lợi ích của công ty, của thành phố, thậm chí là nhân loại. Ngược lại, nếu bạn thể hiện sự quyết đoán và đánh giá nhanh, và tình huống được cải thiện (dù có lẽ là trùng hợp ngẫu nhiên), thì có khả năng sếp của bạn hoặc thậm chí là ngài thị trưởng sẽ bắt tay bạn. Xã hội phần lớn vẫn ưa thích sự hành động hấp tấp hơn là một chiến lược chờ đợi-và-quan sát một cách hợp lý.

Kết luận: trong những tình huống mới lạ hoặc không vững chãi, chúng ta cảm thấy thôi thúc làm một thứ gì đó, bất kì thứ gì. Sau đó chúng ta cảm thấy tốt hơn, ngay cả nếu chúng ta đã khiến sự việc trở nên tệ hơn bởi hành động quá vội vàng hoặc quá thường xuyên. ‘Tất cả những vấn đề của con người bắt nguồn từ sự không có khả năng ngồi yên trong phòng một mình’, Blaise Pascal viết. Tại nhà, trong nghiên cứu của ông.

Rubi dịch

Nguồn: The art of thinking clearly – Rolf Dobelli

Bình Luận

comments