Download!Download Point responsive WP Theme for FREE!

Dừng hỏi câu ‘Tôi nên làm gì?’

Bạn đang mắc kẹt. Bạn gặp một vấn đề – có thể là một vấn đề tiến thoái lưỡng nan về mặt đạo đức, có thể là một sự cản trở sức sáng tạo – và thiếu một giải pháp. Bạn nên làm gì?

Hoá ra, bạn có thể đang hỏi bản thân một câu hỏi sai. Hoặc, cụ thể hơn, bạn đang dùng một từ sai: Hãy hỏi “Tôi có thể làm gì?” thay vì hỏi “Tôi nên làm gì?” có thể dẫn bạn đến những câu trả lời tốt hơn, sáng tạo hơn, theo một bài báo gần đây bởi một nhóm giáo sư ở Harvard Business School.

Ví dụ, hỏi bản thân “Tôi nên làm gì với cuộc đời của tôi?” ngụ ý rằng có một câu trả lời đúng và một câu trả lời sai cho câu hỏi đó. Dường như từ ‘nên’ có thể khiến chúng ta suy nghĩ theo kiểu trắng và đen, còn từ ‘có thể’ tiết lộ những sắc thái của màu xám nằm ở giữa. “Những gì ban đầu có vẻ là một vấn đề bao gồm những nguyên tắc cạnh tranh nhau và xung khắc hoá ra là một vấn đề có thể được xử lý khi chúng ta tiếp cận nó với một thái độ ‘có thể’,” Francesca Gino, đồng tác giả của bài báo và tác giả của Sidetracked: Why Our Decisions Get Derailed, and How We Can Stick to the Plan, nói trong một email gửi cho Science of Us.

Gino và các đồng nghiệp Ting Zhang và Joshua D. Margolis khám phá quan điểm này trong bài báo của họ, cụ thể là thu hẹp nghiên cứu của họ vào các vấn đề khó xử thuộc về đạo đức. Họ hứng thú xem xét việc thay đổi từ ‘nên’ thành ‘có thể’ có thể mở ra cho chúng ta cái mà họ gọi là sự giác ngộ về đạo đức, mà họ định nghĩa là “khám phá ra những giải pháp vượt ra ngoài việc lựa chọn một tuỳ chọn đạo đức xung đột với một tuỳ chọn khác.”

Họ viết:

Thay đổi suy nghĩ của các cá nhân hướng đến những việc họ có thể làm đã thay đổi cả nhận thức của họ về vấn đề nan giải và những giải pháp họ đạt đến. Vì câu hỏi “Bạn nên làm gì?” ám chỉ việc lựa chọn một con đường đạo đức, lối tư duy “nên” có thể khiến những người đó tập trung vào việc cân nhắc và lựa chọn một trong hai phương hướng hành động khả thi trong những vấn đề đó. Hệ quả là, suy nghĩ “nên” có thể khiến con người cảm thấy chấp nhận được trong việc lựa chọn một giải pháp đáp ứng được ưu tiên hàng đầu về mặt đạo đức và bỏ qua những giá trị khác.

Ngược lại, một tư duy “có thể” có thể khiến con người nghĩ lại về vấn đề là không nhất thiết phải có sự đổi chác bắt buộc nào.

Trong một nghiên cứu, Gino và các đồng nghiệp sử dụng Mechanical Turk của Amazon để tuyển 206 người trưởng thành, để hoàn thành một nghiên cứu qua mạng mà ở đó họ được đưa cho một trong bốn vấn đề khó xử về đạo đức. Một số người được hỏi “Bạn nên làm gì?” và những người khác được hỏi “Bạn có thể làm gì?”. Tiếp đó, cả hai nhóm được hỏi “Bạn sẽ làm gì?” Sau đó, một nhóm độc lập các coder đánh giá các câu trả lời của họ theo một thang điểm 1-7 về mức độ sáng tạo của các giải pháp của những người tham gia. Những người được khuyến khích suy nghĩ theo lối ‘có thể’ được đánh giá là sáng tạo hơn (điểm trung bình 5.06) so vơi những người được yêu cầu suy nghĩ theo lối ‘nên’ (4.41). Những coder cũng đánh giá những quyết định của nhóm ‘có thể’ nhìn chung là đạo đức hơn so với nhóm ‘nên’.

Đây không phải là lần đầu tiên các nhà tâm lý xem xét sự khác biệt có vẻ không quan trọng này. Trong một nghiên cứu năm 1987, các nhà nghiên cứu giao cho những người tham gia một loại những đồ vật ngẫu nhiên, bao gồm một sợi dây cao su. Một số người được yêu cầu suy nghĩ về những đồ vật đó là gì, còn những người khác được yêu cầu nghĩ những đồ vật đó có thể là gì. Sau đó, họ yêu cầu những người tham gia xoá một vết bút chì mà không dùng cục tẩy. Những người từng được bảo suy nghĩ ‘có thể’ thì “có nhiều khả năng nhận ra một sợi dây cao su có thể được dùng để thay cho một cục tẩy, so với những người suy nghĩ những vật đó là gì,” Gino và các đồng nghiệp viết trong bài báo hiện tại của họ.

Do đó, khi bạn đối mặt với một đề có vẻ nan giải, một câu hỏi thông minh hơn để hỏi bản thân bạn là câu: Tôi có thể làm gì?

Rubi dịch

Nguồn: http://nymag.com/scienceofus/2014/08/stop-asking-what-should-i-do.html

Bình Luận

comments