Download!Download Point responsive WP Theme for FREE!

ĐỨA TRẺ BỊ GASLIGHT- Cái nhìn tổng quan về một loại bạo hành khác.

Source: Photo by Avi Argwal. Copyright free. Unsplash.com
Source: Photo by Avi Argwal. Copyright free. Unsplash.com

Tôi là một đứa trẻ nhút nhát- sợ nhện, sứa, phòng tối, ong, sấm sét, chết đuối, nhưng có một điều tôi sợ nhất trong tất cả những nỗi sợ: đó là phát điên. Chỉ cần suy nghĩ về nó thôi làm tôi chột dạ và cổ họng thắt lại, bởi vì tôi biết với sự chắc chắn nào đó mà chỉ có một con bé có thể nghĩ ra đó là nếu tôi bị điên, sẽ không bao giờ có ai thích hay yêu tôi nữa. Không ai cả. Tôi có lẽ là khoảng sáu hoặc bảy khi điều điên rồ thực sự làm tôi lo lắng, bởi vì tôi biết rằng hoặc mẹ của tôi đã đúng và tôi là người điên, hoặc tôi đã đúng và bà ấy là người điên- và ý nghĩ đầu tiên có vẻ có khả năng hơn cái thứ hai.

Lo lắng về việc phát điên làm tôi mất ngủ vào ban đêm.

Mọi thứ đã diễn ra trong phòng ngủ thời thơ ấu của tôi tại khu vực Riverdale của Bronx khi Eisenhower còn là chủ tịch. Tôi là đứa con duy nhất vào thời điểm đó và nỗi ám ảnh của tôi với việc bị điên một phần là vì tôi khá chắc chắn rằng tôi là đứa trẻ duy nhất trên thế giới mà mẹ nó không yêu nó. Lúc đó tôi không biết, như tôi biết bây giờ, rằng đã có rất nhiều bé gái (và trai) ngoài kia lo lắng về việc mình bị điên. Điều đó là thật.

Nhiều thập kỷ sau đó, tôi phát hiện ra rằng cái cách mẹ tôi đã đối xử với tôi có một cái tên- sự lừa dối tâm lý (Gaslighting).

Từ này được rút ra từ một vở kịch năm 1930 phổ biến, được chuyển thể thành một bộ phim thành công với sự tham gia Ingrid Bergman, đề cập đến các mánh khóe một ai đó sử dụng một cách hiệu quả mà làm cho người khác nghi ngờ quan điểm của mình về thực tại. Trong khi nó thường được sử dụng trong bối cảnh mối quan hệ của người trưởng thành, sự thật là khi một người mẹ vô cảm- bà ấy thô bạo, vô tâm, không đáng tin cậy, hung dữ, hoặc ích kỷ-Sự lừa gạt tâm lý thường là một phần của những tính xấu đó. Đó là một loại bạo hành đặc biệt có thể để lại di chứng tâm lý sau này.

Tại sao lại dễ dàng để đánh lừa tâm lý một đứa trẻ.

Mối quan hệ cha mẹ -con cái không phải là một trong những mối quan hệ bình đẳng trong thực tế, nó cực kì chênh lệch. Tất cả sức mạnh được trao cho phụ huynh và một ý tưởng có thể làm giật mình, nơi nào có quyền lực, nơi đó có khả năng lạm dụng quyền lực. Một người mẹ kiểm soát không chỉ là thế giới nhỏ bé mà đứa trẻ đang sống-bà ấy đặt ra những quy tắc, quyết định những ngày của đứa trẻ sẽ yên bình hay sóng gió, dễ chịu hay đáng sợ-, nhưng bà ấy còn, cũng như Deborah Tannen đã nhận thấy, cai quản luôn nhận thức của đứa trẻ về những kinh nghiệm và sự kiện trong thế giới của nó. Đó là mảnh đất màu mỡ cho sự đánh lừa tâm lý, đặc biệt là khi đứa trẻ phải dựa vào mẹ của nó để hiểu về cách thế giới hoạt động.

Có một sự thật khủng khiếp và đau đớn khi xem xét một cách công bằng rằng chính người đó góp phần giúp bạn khám phá ra sự thật về bạn, giúp bạn thành thạo những kỹ năng, quản lý cảm xúc, làm bạn biết về giá trị của bạn-cũng có thể là một trong những người hủy hoại bạn và thực tế của bạn. Tuy vậy, đó chính xác là những gì một người mẹ vô tâm sẽ làm.

Cần rất nhiều thứ để đánh lừa tâm lý một người lớn. Trong phim, nhân vật phản diện thể hiện bởi Charles Boyer hắn phải sắp xếp những môi trường vật lý thực- tiếng chân trên căn gác, hình ảnh nhấp nháy của ma trơi-để làm cho nạn nhân của hắn cảm thấy mình đang bị điên. Đánh lừa tâm lý một đối tượng thân mật đòi hỏi một kế hoạch trò chơi phù hợp. Boyer sử dụng những gì hắn biết về nỗi sợ hãi và bất an để đánh lừa cô ấy, bằng tình yêu của mình như một vũ khí hoặc buộc tội cô là quá nhạy cảm hoặc dễ bị kích động khi cô phát hiện anh ta nói dối. Than ôi, nhưng đánh lừa tâm lý một đứa trẻ, như một câu tục ngữ, dễ như bắn con cá vàng trong một cái thùng.

Không cần nhiều công sức để khiến cho một đứa con đang thiếu thốn tình thương luôn bất an nghi ngờ về bản thân của nó. Hãy thử nghĩ rộng ra và hẹp lại (phụ huynh cao lớn và giọng vang dội, trẻ nhỏ với một giọng nói dễ dàng bị chèn ép) trong các tình huống sau:

Mang theo một đĩa thức ăn vào phòng ăn và lỡ làm rơi, vỡ, và văng miểng khắp sàn nhà. Đứa bé nói rằng cái dĩa rất trơn và đó là lý do tại sao việc này xảy ra. Đó không phải là những gì mẹ cô nghĩ. “Mày đã cố ý làm vậy. Sao mày luôn tìm cách để làm tao bực bội? “

Những đứa trẻ bị bắt nạt bởi anh trai của nó. Nó khóc và đòi mẹ mình can thiệp. Bà trả lời, “Chà, khi mày thôi làm phiền anh mày, nó sẽ không đánh mày nữa.”

Đi bộ ngoài đường phố với mẹ, cảm giác hạnh phúc. Và sau đó: “Đừng nhảy nhót nữa. Mày bình thường một tí được không? Mày nhảy nhót làm gót giày của tao dính đầy sỏi và mày sẽ làm hư giày của tao. Mày phải phá hoại mọi thứ mới vừa lòng à? “(Đây là một lời trích dẫn trực tiếp từ thời thơ ấu của tôi, dịch từ tiếng Hà Lan).

Đứa trẻ được bảo rằng nếu nó chơi trong im lặng và để mẹ làm việc, mẹ nó sẽ đưa nó đi ăn kem. Cô dành buổi chiều chơi và sau đó hỏi mẹ mình khi họ đang đi ăn kem. Và câu trả lời: “Mẹ đâu có hứa gì về kem.” Khi con gái phản đối, người mẹ chỉ đơn giản nói, “Đừng có dựng chuyện. Không ai thích một kẻ nói dối đâu. “

Source: fasphotographic/Shutterstock
Source: fasphotographic/Shutterstock

Lừa dối một đứa trẻ? Dễ như bỡn.

Tại sao rất khó để phát hiện bạn đã bị lừa dối trong thời thơ ấu (hoặc hơn thế nữa)?

Những lý do sự lừa dối tâm lý là khó để phát hiện. Thứ nhất, tất cả các trẻ em nhỏ chấp nhận hoàn cảnh của gia đình của chúng như là “bình thường” vì đó là tất cả những gì chúng biết. Thứ hai, chúng cần tình yêu từ chính mẹ chúng và điều đó thực sự tạo điều kiện thuận lợi cho sự lừa dối tâm lý. Để phát hiện ra sự lừa dối về tâm lý bạn phải tự tin vào tầm nhìn của riêng bạn và tin tưởng cảm xúc của bạn; hầu hết các bé gái ở vị trí này không có những thứ đó. Cuối cùng, như một cô con gái mô tả, giọng nói của mẹ bạn có thể thực sự là một phần của một điệp khúc:

Cha tôi luôn luôn nhấn mạnh rằng mẹ tôi là người có quyền lực cuối cùng. Và hai anh trai luôn luôn gọi tôi là ‘chim cúc cu’ vì những gì tôi đã nói hoặc đã làm bị coi là điên rồ. Khi tôi nói chuyện với mẹ tôi, bà ấy chỉ đơn giản là phủ nhận những gì bà ấy đã nói hoặc tạo nên một lý do biện hộ cho hành động bà đã làm. Tôi là một người xấu, một đứa vô ơn, và tôi tin vào điều đó cho đến khi tôi rời khỏi nhà. Và chỉ sau đó nhận ra rằng, không, tôi cuối cùng không phải là người điên. Bây giờ tôi 30, và theo thời gian, tôi vẫn tự hỏi, quan điểm của tôi có lệch lạc hay không. Thật khó bỏ được gia đình tôi ra khỏi đầu tôi.”

Bởi vì sự lừa dối tâm lý là về việc kiểm soát, một số bà mẹ có thể thực sự lớn giọng khi con gái của họ bắt đầu nói lại, đặt câu hỏi về mọi thứ xung quanh , và bắt đầu tin vào nhận thức của chính mình. Điều đó đúng với trường hợp của tôi, mặc dù hành động đó ngày càng ít tác dụng hơn khi tôi lớn lên. Tôi không còn tin rằng tôi bị điên, nhưng lời nói và hành động của mẹ tôi vẫn làm tôi muốn phát điên, và tôi tiếp tục phải vật lộn với vấn đề làm sao để bà yêu tôi.

Tôi cuối cùng đã đến văn phòng bác sĩ chuyên khoa lần đầu tiên của tôi khi tôi gần 22. Tôi đã điều trị trong nhiều tháng- mà cảm giác như vô tận vậy- kể những câu chuyện về thời thơ ấu của tôi. Tôi đang nằm trên một chiếc ghế dài-đúng rồi, thiết bị của Freud- và nhà trị liệu ở phía sau tôi. Tôi được đặt để không nhìn thấy ông ta và không có giao tiếp bằng mắt, và rằng ông chỉ nói khi tôi đã im lặng và sau đó chỉ để hỏi tôi một câu hỏi: “Có phải đó là điều bình thường tại ngôi nhà của bạn?” Hoặc “Bạn cảm thấy thế nào khi họ nói như vậy? ” Tôi đã bắt đầu tuyệt vọng vì đã không có gì thay đổi, mặc dù tôi gặp ông hai lần một tuần và ông rất uy tín, thậm chí nổi tiếng. Tôi sợ rằng nếu ông không thể sửa chữa cho tôi, không ai có thể cả.

Một hôm tiếng nói của ông văng vẳng phía trên và tôi nghe ông nói, “Có phải điều đã từng xảy ra với bạn rằng mẹ của bạn rất độc ác và thích trừng phạt, thậm chí điên? Nghĩ về nó ngay lúc này. Liệt kê 3 hoặc 4 việc bạn cảm thấy bạn xứng đáng với cách đối xử đó. Bạn nói gì hoặc làm gì để biện minh cho những điều khủng khiếp, bà ấy tiếp tục nói với bạn? Bà ấy đã làm bạn cảm thấy tệ hại về bản thân theo cách nào? “

Đó là một khoảnh khắc tôi vẫn còn nhớ lại từng chữ một, bốn thập kỷ sau đó. Nhưng dù khoảnh khắc đó khép lại cánh cửa của sự lừa dối về tâm lý, nó đã không hiệu quả để giải quyết mâu thuẫn giữa nhu cầu của tôi cho tình yêu của mẹ tôi và ý muốn thoát khỏi sự cay độc của bà.

Di chứng lâu dài của sự lừa dối tâm lý.

Sự lừa dối tâm lý là bạo hành cảm xúc và lời nói. Giống như những sự xúc phạm bằng lời nói, nó làm thay đổi sự phát triển của não bộ của trẻ. Tin tưởng vào giá trị của tình cảm và nhận thức của chính mình thường là một cuộc chiến lâu dài cho những cô con gái không được mẹ yêu thương, thậm chí ở tuổi trưởng thành.

Tôi nhận ra rằng sự rụt rè của tôi và cách tôi luôn xét đoán bản thân mình chắn ngang cuộc sống mơ ước của tôi. Tôi đã bị lợi dụng bởi những người khác, những người đã nhận ra ý muốn làm hài lòng mọi người và sẵn sàng chịu trách nhiệm cho bất cứ điều gì sai trái. Nhưng đã rất lâu tôi mới nhận ra rằng điều này đã gắn liền với những trải nghiệm thời thơ ấu của tôi với mẹ tôi. Bạn có thể tưởng tượng được không? Tôi đã qua 50 và nhận ra lần đầu tiên rằng vấn đề không phải của tôi hay bất cứ điều gì tôi đã làm nhưng đó là tính giả dối của mẹ tôi. Mặc dù vậy, nó là một thói quen dễ làm cho người ta sa lầy lần nữa. “

Tin tốt là: Bằng cách chú ý đến những hành vi vô thức chúng ta học trong thời thơ ấu và kéo chúng lên bề mặt ý thức, chúng ta có thể thay đổi chúng. Bộ não vẫn linh hoạt và phản ứng trong suốt quá trình cuộc sống. Trong khi phải mất thời gian, chúng ta có thể thay đổi cách chúng ta nghĩ về bản thân và phát triển sự tin tưởng bản thân mà thời trẻ của chúng ta luôn thiếu. Chính trong thời điểm này những lời giải thích khác cho ánh lửa ma trơi nhấp nháy và tiếng bước chân trên căn gác đến trong sự hiểu biết và cuối cùng chúng ta có thể nhìn thấy Mẹ, người điều khiển con rối, như tách biệt với các cô gái chúng ta đã từng thuộc về và những người phụ nữ hiện nay chúng tôi đang sống.

Yue Ying dịch

Nguồn: Psychology Today

 

Bình Luận

comments